امروز: سه شنبه, ۳۰ آبان , ۱۳۹۶
از کنکور چه خبر؟
صفحه اصلی / موسیقی / دانلود موسیقی / بیوگرافی «درویش خان» و کتاب مجموعه آثار او بهمراه آلبوم اجرای آثار توسط ارشد تهماسبی
بیوگرافی «درویش خان»

بیوگرافی «درویش خان» و کتاب مجموعه آثار او بهمراه آلبوم اجرای آثار توسط ارشد تهماسبی

 

درویش خان
درویش خان

غلامحسین درویش ( ۱۲۵۱ – ۲ آذر ۱۳۰۵ ) معروف به «درویش‌خان» از هنرمندان نامی و استادان موسیقی ایرانی در اواخر دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی در تهران زاده شد. پـدرش حاجی بشیر از اهالی طالقان و مادرش از ترکمانان بود. علت شهرت وی به نام درویش خان، این بود که پدرش هنگام صدا زدن وی، از لفظ «درویش» استفاده می‌کرد و همین نام بعدها به عنوان نام خانوادگی غلامحسین برگزیده شد و او به درویش خان یا غلامحسین خان درویش معروف شد. پدر درویش‌خان، که کمی با موسیقی آشنا بود و سه‌تار می‌نواخت، او را در ده سالگی به شعبه موسیقی مدرسه نظام، وابسته به دارالفنون، سپرد که به سرپرستی موسیو لومر فرانسوی ایجاد شده بود. او در دارالفنون به فراگیری خط موسیقی و نواختن شیپور و طبل کوچک مشغول شد. غلامحسین به دربار شاهی رفت و آمد داشت و ساز نوازندگان را می‌شنید. سپس نزد آقا حسینقلی به تکمیل فن خود پرداخت و بعد از سال‌ها تمرین در نواختن تار و به ویژه سه‌تار مهارت یافت و بهترین شاگرد استاد خود شد. در این دوران، آشنایی با برادر بزرگتر آقا میرزا حسینقلی، میرزا عبدالله که نوازندهٔ تار و سه‌تار بود، به کار او غنای بـیشتری بخشید.         با ظهور جنبش مشروطه در نخستین کنسرت هایی که در انجمن اخوت تشکیل شد وی سمت ریاست و رهبری ارکستر را داشت.

  • کـنسرت برای جمع‌آوری کمک برای قحطی زدگان روسیه
  • کنسرت برای ایجاد مدرسهٔ فرهنگ
  • کنسرت برای حریق زدگان آمل
  • کنسرت برای بازسازی خرابی‌های آتش‌سوزی بازار
  • کنسرت برای غارت شدگان ارومیه

از جمله تلاش‌های او در این دوران بود. درویش خان نوعی آهنگ ضربی به نام پیش درآمد ساخت که تا سال‌ها بعد از او رواج بسیار داشت. او شاگردان بسیار زیادی داشت، ولی تنها چند تن از آنها به پیشرفت و شهرت رسیدند. او به شاگردانی که دوره‌های مختلف درسش را با موفقیت می‌گذراندند، نشانی به شکل تبرزین هدیه می‌داد که از جنس مس و نقره و برای شاگردان سطوح عالی، از جنس طلا بود. از جمله شاگردان او که موفق به دریافت تبرزین طلا شدند، می‌توان مرتضی نی‌داوود، ابوالحسن صبا، موسی معروفی و سعید هرمزی را نام برد.

نشسته از راست: باقر خان(کمانچه) – طاهر زاده (آواز) – درویش خان (تار)
ایستاده از راست: عبدالله دوامی (تصنیف و ضرب) – اقبال السلطان (آواز)

سعدی حسنی در کتاب تاریخ موسیقی دربارهً پیدایش موسیقی نوین ایران می‌نویسد: «نخستین تحول واقعی موسیقی را غلامحسین درویش (۱۲۵۱ – ۱۳۰۵ ه.ش ) آغاز کرد.» درویش در نواختن تار دست داشت. تا آن زمان تار دارای پنج سیم (دو سیم سفید، دوسیم زرد، و یک سیم بم ) بود و درویش از روی سه‌تار به فکر افتاد سیم دیگری به تار بیفزاید و از آن هنگام تار دارای شش سیم شد. شیفتهٔ گل و گیاه بود و در حیاط خانه‌اش گل‌های رنگارنگ بسیاری داشت که همه را به دست خود پرورش داده بود. وی در زمان تحصیل در مدرسهً موزیک نظام که تحت نظر لومر اداره می‌شد متوجه یکنواخت بودن موسیقی ایرانی شد، به این جهت آواز را که تا آن زمان بدون ضرب و طولانی بود، خلاصه کرد و به صورت ضربی در آورد و علاوه بر «درآمد» که پیش از آواز نواخته می‌شد قطعهً ضربی دیگری به نام پیش درآمد به آن افزود.

رکن الدین مختاری و درویش خان
رکن الدین مختاری و درویش خان

روح الله خالقی درباره خواص اخلاقی او می نویسد:

«درویش طبعی لطیف و حساس و ذوقی سرشار داشت. هنرمندی متجدد و بی تکلف، بسیار متواضع و فروتن، بی آزار و بردبار، انسان دوست و زیردست نواز، خوش معاشرت و رفیق دوست بود.

از هیچکس بدگوئی نمی کرد یعنی عارف بتمام معنی که فقط نیکی می دید و همه را خوب می پنداشت.»

شرح کامل سرگذشت درویش خان را می توان در کتاب سرگذشت موسیقی ایران، نوشته روح الله خالقی (جلد اول صفحه ۲۹۶ تا ۳۲۵ ) مطالعه کرد. درویش‌خان را نخستین قربانی سوانح رانندگی در ایران می‌دانند. نقل این ماجرا در سالنامه پارس چنین آمده : « شب چهار شنبه ۲ آذر ماه آقای درویش خان استاد عالیقدر موسیقی ایران با درشکه نمره ۱۵۹ در حین عبور از خیابان امیریه با اتومبیل نجم الدین نام مصادف شده، اتومبیل یکی از اسب ها را شکم دریده، درشکه چی حسن نمره۸۱۲ و درویش خان از درشکه پرت شده تا ایشان را به مریضخانه حمل نمودند درویش دار فانی را وداع گفته محفل موسیقی ایران را از فقدان خود خالی و خاموش نمود. » وی در گورستان ظهیرالدوله میان امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شد. روی سنگ مزار او ابیات زیر حک شده:

درویش اگر از این جهان رفت/مشنو که فقیر و ناتوان رفت

درویش هنرور زمان بود/استاد هنرور زمان رفت

فریاد ز بوستان برآمد/کان بلبل خوش ز بوستان رفت

چون دید چنین مدیر ناهید/کان چشم و چراغ دوستان رفت

تاریخ وفات او ز من خواست/تا برکنم آنچه داستان رفت

من نیز بگفتم ای شکوهی/درویش یگانه ی جهان رفت

  محمد هاشم میرزا متخلص به «افسر» در مدح این استاد و درویش عبدالمجید طالقانی ( تکمیل کننده خط شکسته نستعلیق ) دو بیت زیر را سروده‌است:

درویش زمان ما و درویش نخست / هریک به رهی رسم تجدد می‌جست آن یک خط راست را شکسته بنوشت / وین موسیقی شکسته را کرد درست

ایرج میرزا نیز در وصف او از زبان «زهره» در منظومهً «زهره و منوچهر» گفته‌است:

تار نهم در کف درویش خان تا بدمد بر بدن مرده جان

 

درویش خان
درویش خان

استاد خالقی در بخش « بیاد درویش » چنین می نویسد: «بپاس زحمات درویش خان بعالم موسیقی ایران چند شب بعد ( دوشنبه ۷ آذر ۱۳۰۵ ) کلنل علینقی خان وزیری در مدرسه عالی موسیقی جلسه یادبودی تشکیل داد که جمعی از اهل هنر و ذوق و موسیقی در آن شرکت کردند. عکس بزرگ درویش و تار دست وی را در گوشه سالن گذاردند و نواری سیاه بدور آن افکندند و با گل که مورد علاقه او بود زینتش دادند. کلنل راجع به درویش صحبت کرد و خدمات او را ستود. سپس برای اولین مرتبه در تاریخ موسیقی ایران، جلسه ی تذکر با نوای موسیقی آغاز شد. پیش درآمد افشاری و تصنیف « باد خزان وزان شد » از ساخته های درویش توسط ارکستر که خود وزیری هم در نواختن شرکت می کرد بیاد استاد درگذشته نواخته شد. سپس وزیری تار زد و احساسات خود را با نوای ساز ابراز داشت و چنان موثر و جذاب جلوه نمود که اشک تاثر از دیده یاران درویش جاری شد. حسین گل گلاب کاغذی بدست گرفت و این شعر را با خط خوش خود در بالای آن نوشت: چون اشک شمع تا مژه بر یکدگر زدیم/داغ تو از سر آمد و از پای ما گذشت حضار، ذیل ورقه را بیاد آن شب امضا کردند.»

تمام ساخته های درویش از ۲۲ تجاوز نمیکند و پیداست که با کمال دقت میساخته و مکرر می نواخته و بکمک ذوق لطیف، بتدریج حشو و زوائد را حذف می کرده. کتاب زیر با نام مجموعه آثار درویش خان که به کوشش ارشد تهماسبی جمع آوری شده، از طریق موسسه فرهنگی-هنری ماهور به چاپ رسیده. قرار دادن این آثار صرفا جنبه معرفی دارد، برای تهیه کتاب لطفا به فروشگاه لوازم و کتب موسیقی و یا سایت رسمی ماهور مراجعه فرمایید.

مجموعه آثار درویش خان بهمراه اجرای ارشد تهماسبی
مجموعه آثار درویش خان بهمراه اجرای ارشد تهماسبی

 

دانلود کتاب مجموعه آثار درویش خان

دانلود اجرای کتاب توسط ارشد طهماسبی

 

منابع:

کتاب سرگذشت موسیقی ایران، نوشته روح الله خالقی

سایت ویکی پدیا

بلاگ اپیزود

بخش مقدمه کتاب مجموعه آثار درویش خان

  غلامحسین درویش ( ۱۲۵۱ - ۲ آذر ۱۳۰۵ ) معروف به «درویش‌خان» از هنرمندان نامی و استادان موسیقی ایرانی در اواخر دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی در تهران زاده شد. پـدرش حاجی بشیر از اهالی طالقان و مادرش از ترکمانان…

امتیاز کلی

امتیاز شما؟

لطفا با ثبت امتیاز، مطلب را محبوب کنید.

User Rating: ۲.۴ ( ۳ votes)
۰

درباره ی امیررضا

امیررضا مقدم،دانشجوی رشته موسیقی ایرانی در دانشگاه هنر تهران هستم.
به ارسال بی رویه مطالب اصلا علاقه ندارم و در فکر تشکیل تیم قوی برای ارسال مطالب وب سایت هستم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *